İlçenin yerleşme tarihini, bilhassa ilk Çağlar için, Çukurova’nın yerleşme tarihinden ayırmak mümkün değildir. Bu açıdan Kozan’ın yerleşme tarihini Çukurova’nın yerleşme tarihi içinde değerlendirmek gerekmektedir. Eski ismi “Sis”, “Sisium” ve “Sision” olan Kozan’da yerleşme çok eskilere kadar iner. Yapılan çeşitli arkeolojik kazılara göre en az 10 medeniyetin yörede yaşamış olduğu ortaya çıkmaktadır.

Kozan ilçesi, Anadolu-Suriye eski ticaret yolunun üzerinde bulunduğu için, ticari bakımdan büyük bir önem taşımıştır.
Kozan ve yakın çevresinin sahip olduğu bütün bu olumlu şartlar, ilk çağlardan itibaren, çeşitli kavimlerin yöreye hakim olma ve yerleşme arzularını kamçılamış, devletler arası siyasi anlaşmazlık ve savaşlara yol açmış, yörenin bir çok kavim arasında el değiştirmesiyle sonuçlanmıştır.
M.Ö. 3. Binyılda Güney Anadolu sahil ovalarında, Hitit vesikalarının onlara ver dikleri isim ile Luvi (Luwi) kavimleri yaşamaktaydılar. Ayrıca, Mersin-Yümüktepe ve Tarsus-Gözlükule kazılarında görülen M.Ö. 3. Binyıl Erken Tunç kültürü, bu Luvi kavimlerine ait idi.
Luwi kavmi, Ege göçlerinden sonra da Kilikya bölgesinde varlığını devam ettir miştir. Luvilerin kökeni ile ilgili çok sayı da görüş bulunmaktadır.
Çukurova ‘da, Luwilerden sonra Hurriler tarafından Kizzuwatna adında bir krallık kurulmuştur. Bu durum karşısında, Hitit Kralı Zidanza, bunlarla barış yap mak zorunda kalmıştır. İki devletin sınır larını muhtemelen Toros Dağları ayın yordu. (M.Ö. 1550–1520)
(Kizzuwatna, Luwi yurtları anlamına gelir.)
M.Ö. 2. Binyılın ortalarında Hititlere bağlı bir krallık olarak yıkılıncaya kadar bu bölgede yaşayan Kizzuwatna krallığı uzun ömürlü olmamıştır.
Kizzuwatna Krallığın’dan sonra M.Ö. 1500–1331 yılları arasında yöreye Arza wa Krallığı egemen olmuştur. Bu krallık doğu kökenli olup sürekli Hititler ile sa vaşmışlardır.
Çocuk denilecek yaşta Hitit imparato ru olan Il. Murşili (M.Ö. 1334), Arzawa kralı Uhhazitiş’in üzerine yürüdü. (M.Ö. 1331) Ağır bir yenilgiye uğrayan Arzawa kralı Uhhazitiş, Afaşa’dan (Efesos) deniz yoluyla kaçtı. Ayrıca savaşta kralın oğlu da esir edilmiştir. Bu savaş neticesinde bu krallık tarihten silinmiştir.
M. Ö. 1900–1200 yılları arasında 700 yıl gibi uzun bir süre Anadolu yarımada sına hakim olan Hititler, Çukurova’yı “Uru Adania” olarak adlandırmışlardır. Uzun süren Hitit h sırasında tarım ve hayvancılık yörede çok gelişmiştir. Hitit uygarlığı Adana yöresinde derin izler bırakmıştır (Geç Hitit dönemini de hesap edersek, bu kavim, bin yıldan fazla Anadolu’da yaşamıştır.) Kadirli Karatepe’de bulunan ve M.Ö. IX-VIII. yüzyıllara tarihlenen Fenike alfa besi ve Geç Hitit hiyeroglifleri ile iki dilde yazılmış kitabelerde, Karatepe’nin Adana Kralı Awarikus’a tabi olduğu belirtilmek tedir. Bu kitabelerde, Awarikus’un da, Danunalar Kralı olduğu geçmektedir.
Hititler’in, Ege göçleri ile yıkılmasından sonra (M.Ö. 1200’lü yıllar) yöreye Kue (Que) Krallığı egemen olmuştur. Hitit İmparatorluğu’nun yıkılmasından son ra kurulmuş olan birçok küçük devletten birisi olan Kue Krallığı, 477 yıl süreyle Çukurova’da hüküm sürmüştür. Bu krallık, M.Ö. 720’lerde Asurlular tarafından yıkılmıştır. Que’yi bir Asur eyaleti haline getiren ise, Asur kralı V. Salmanasar’dır.(M.Ö. 728–722) M.Ö. 7 13–663 yılları arasında bölgeye hakim olan Asurlular, Çukurova’yı bir sömürge olarak kullanmışlardır. Sert bir idare kuran Asurlular, 50–60 yıl gibi kısa bir süre varlıklarını koruyabilmişlerdir. Bölgenin Asur vesikalarındaki adı Kue ülkesidir.
Asur devletinin zayıflaması ve yöre halkının bağımsızlığını ilan etmesi ile kurulan Kilikya Krallığı (M.Ö. 663–612) Adana’ya hakim olmuştur. Asurlular gibi uzun ömürlü olmayan Kilikya Krallığı, M.Ö. 612’li yıllarda Pers İmparatorluğu’nun egemenliğini kabul etmiştir. Kilikyalılar, sağladıkları siyasi güvence karşısın da her yıl, Pers İmparatorluğu’na belli oranda vergi vermişlerdir. Çukurova’da, Pers İmparatorluğu’nun hakimiyeti 300 yıla yakın sürmüştür. M.S. 8. yy.daki Emevi egemenliği sona ermiş ve sonra Abbasi hakimiyeti başlamıştır. 800 yılında Harun El - Reşit zamanında Haruniye şehri kurulmuş ve buraya gönüllüler yerleştirilmiştir.
1071 Malazgirt Zaferi ile Anadolu topraklarında başarı kazanan Türler, dalgalar halinde, Çukurova bölgesine yerleş meye başlamışlardır. Süleyman Şah zamanında Çukurova kazanılmış ve buraya Oğuz boyları yerleştirilerek Türkleşme olayı başlamıştır. (1082–1083) Çoğunluğu Horasan’dan gelen Türklerin teşkil ettiği Müslümanlar bölgeye yerleşmişlerdir.
1097’de başlayan 1. Haçlı seferi sonunda geçici olarak Çukurova’da bir Er meni Prensliği kurulmuş ve Papa tarafından taç giydirilmiştir. Ermeni Prensliği 1364 yılında sona ermiştir. (Mısır Sultanı Melik Eşref’in emriyle Halep Valisi tarafından bu prensliğe son verilmiştir.)
Daha sonraları Işık Demir ve Bey De mir’in Kozan’ı almasından sonra Çukurova’da Memlük Devleti’nin hakimiyeti görünmektedir. Memlükler’in egemenliği devrinde Halep emirlerine bağlı olan Kozan, merkezden gönderilen valiler tarafından idare edilmekteydi. Anadolu Selçuklu Devleti’nin zayıflamasıyla Anadolu’da beylikler dönemi başlamıştır. 1352’de Şahabettin Ahmet Bey tarafından kurulan Ramazonoğlu Beyliği uzun süre Memlükler’e bağlı olarak varlığını devam ettirdi. Osmanlı imparatorluğu, Çukurova’yı fethedince Memlükler’in aksine böl genin idaresini buraların hakimi olan Ramazanoğulları’na bırakmıştır. Bu idari uygulamayla Kozan, Adana vilayetine bağlı bir sancak statüsünü almıştır.
1516 yılında Osmanlı İmparatorluğu yönetimine geçen Çukurova ve çevre si 1919 yılına kadar 450 yıl süreyle Türk kalmıştır.
Yeni Çağda, yöredeki yerleşme faaliyetleri olarak çeşitli Türkmen boylarının yaşıyor olmasına, Ramazanoğlu ve daha sonraki Osmanlıların iskan faaliyetlerine rastlanılmaktadır.
1519 ve 1540 yılları arasında yapılan Osmanlı Tahrir Defterleri’ne göre Sis San cağı; Feke, Anavarza, Lembert, Küpdere ve Parsi-bit (Pars-berd) kalelerinden teşekkül etmekte idi. Sis Sancağı cemrini ise, Savcı-hacılu, Eğlen-oğlu, Avşar ve Kavurgalı gibi cem oluşturmaktaydı.